Rynek w Kartuzach

Rynek w Kartuzach. Historia, kościół św. Kazimierza i centrum miasta

Rynek w Kartuzach jest centralnym placem miasta i dobrym miejscem na rozpoczęcie zwiedzania stolicy powiatu kartuskiego. Otaczają go kamienice z XIX i początku XX wieku, a najbardziej charakterystycznym obiektem jest wysoki, ceglany kościół św. Kazimierza, dawniej świątynia ewangelicka. Dzisiejszy plac nie jest średniowiecznym rynkiem w typie Gdańska czy Chojnic. Powstał wraz z rozwojem Kartuz w XIX wieku, kiedy dawna osada przy klasztorze kartuzów zaczęła przekształcać się w centrum administracyjne i handlowe regionu.

Rynek w Kartuzach powstał wraz z rozwojem miasta

Historia Kartuz zaczęła się nie od rynku, ale od klasztoru. W 1381 roku rozpoczęto tutaj organizowanie wspólnoty kartuzów, a życie osady przez kolejne stulecia było związane przede wszystkim z zakonem. Duże zmiany nastąpiły po kasacie klasztoru w 1823 roku. Kartuzy były już wówczas siedzibą władz powiatowych, zaczęły powstawać urzędy, domy mieszkalne i nowe drogi, a miejscowość stopniowo nabierała miejskiego charakteru. W 1865 roku przygotowano plan dalszego rozwoju urbanistycznego, a jednym z jego efektów było wytyczenie obecnego rynku.

Dlatego zabudowa wokół placu jest wyraźnie młodsza od gotyckiego zespołu poklasztornego. W pierzejach rynku dominują budynki powstałe w XIX i na początku XX wieku. Zachowała się również historyczna kostka brukowa, która po kolejnych modernizacjach nadal przypomina o dawnym charakterze centrum. W okolicy można zobaczyć również budynki związane z administracyjną funkcją Kartuz, w tym historyczną siedzibę starostwa.

Kościół św. Kazimierza dominuje nad rynkiem

Najbardziej rozpoznawalnym budynkiem placu jest kościół św. Kazimierza. Ceglana, neogotycka świątynia została wzniesiona przez miejscową społeczność ewangelicką w latach 80. XIX wieku i ukończona w 1887 roku. Nad rynkiem góruje jej około 50-metrowa wieża z zegarem, dzięki której kościół jest jednym z najłatwiej rozpoznawalnych punktów centrum Kartuz.

Po II wojnie światowej świątynia została przejęta przez Kościół katolicki. Początkowo pełniła funkcję kościoła filialnego, natomiast 1 października 1983 roku utworzono parafię św. Kazimierza. Wnętrze jest jednonawowe i nakryte drewnianym stropem. Wysokie, ostrołukowe okna wypełniają witraże, a czerwona cegła i smukła wieża dobrze pokazują architekturę sakralną charakterystyczną dla pruskich miast i osad końca XIX wieku. Kościół jest czynną świątynią, dlatego wnętrze najlepiej oglądać poza nabożeństwami.

Rynek był świadkiem ważnych wydarzeń w historii Kartuz

Plac pełnił nie tylko funkcję handlową i reprezentacyjną. 8 lutego 1920 roku na kartuski rynek wkroczyło Wojsko Polskie, kończąc trwający niemal 148 lat okres pruskiego panowania. Żołnierzy 1 Pułku Ułanów Krechowieckich powitał tutaj między innymi starosta kartuski Emil Sobiecki oraz mieszkańcy powiatu.

Kilka lat później nastąpiło kolejne ważne wydarzenie. 29 marca 1923 roku Kartuzy otrzymały prawa miejskie, a dotychczasowa osada oficjalnie stała się miastem. Rynek pozostał jego główną przestrzenią publiczną. Organizowano tutaj uroczystości państwowe, zgromadzenia i wydarzenia społeczne. Funkcję tę plac pełni do dzisiaj, kiedy odbywają się na nim koncerty, jarmarki, wydarzenia miejskie i oficjalne obchody świąt.

Fontanna i współczesny wygląd kartuskiego rynku

Współczesny rynek jest w dużej części przestrzenią przeznaczoną dla pieszych. Po rewitalizacji pojawiła się tutaj fontanna posadzkowa z podświetlanymi dyszami, która w sezonie jest jednym z charakterystycznych elementów placu. Wieczorem strumienie wody są iluminowane, a podczas wybranych pokazów fontanna działa w połączeniu z muzyką. Wokół znajdują się ławki, zieleń i lokale usługowe, dlatego rynek służy nie tylko jako miejsce do obejrzenia zabytków, ale również jako punkt odpoczynku podczas spaceru po mieście.

Plac nie jest duży, więc samo jego obejście zajmuje kilkanaście minut. Warto jednak przyjrzeć się kamienicom, wejść do kościoła św. Kazimierza, a następnie potraktować rynek jako początek dłuższego zwiedzania Kartuz.

Co zobaczyć niedaleko rynku

Najważniejszy zabytek miasta znajduje się około kilkunastu minut spacerem od rynku. Jest nim Kolegiata Kartuska, pozostałość dawnego zespołu klasztornego kartuzów, rozpoznawalna po charakterystycznym dachu w kształcie wieka trumny. W tej części miasta można zobaczyć również zachowany erem, dawny refektarz oraz tereny związane z historią zakonu, od którego Kartuzy otrzymały nazwę.

Z rynku można również dojść nad jeziora otaczające miasto. Dobrym kierunkiem jest Promenada Asesora nad Jeziorem Karczemnym oraz tereny spacerowe przy Jeziorze Klasztornym Małym. Dzięki niewielkim odległościom centrum, zespół poklasztorny i promenady można bez problemu połączyć w jeden pieszy spacer.

Praktyczne informacje

Rynek znajduje się w centrum Kartuz, około kilku minut pieszo od dworca kolejowego i autobusowego. Plac jest przestrzenią publiczną i można odwiedzać go bezpłatnie przez całą dobę. Na obejrzenie rynku i kościoła św. Kazimierza warto przeznaczyć około 30-60 minut. Jeśli spacer ma objąć również Kolegiatę Kartuską, okolice dawnego klasztoru i promenady nad jeziorami, najlepiej zarezerwować 2-3 godziny. Rynek jest dobrym punktem startowym dla osób odwiedzających Kartuzy po raz pierwszy, ponieważ większość najważniejszych atrakcji miasta znajduje się w zasięgu krótkiego spaceru.