Strona główna ccccc Kosobudy na Kaszubach

Kosobudy na Kaszubach

Maciej Pomorski
749 wyświetleń
Kosobudy na Kaszubach

Kosobudy na Kaszubach. Atrakcje, zabytki i historia miejscowości

Kosobudy to kaszubska wieś położona w gminie Brusy, przy drodze łączącej Brusy z Czerskiem. Na pierwszy rzut oka może wydawać się spokojną miejscowością typową dla południowych Kaszub, ale jej historia sięga średniowiecza, a w samej wsi zachowało się kilka miejsc zdecydowanie wartych uwagi. Najważniejszym zabytkiem jest XIX-wieczny kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa, a lokalną historię przypominają także figura św. Jana Nepomucena oraz miejsce związane ze starciem wojsk polskich i szwedzkich w 1659 roku.

Kosobudy warto potraktować jako jeden z przystanków podczas poznawania gminy Brusy. Okoliczne lasy, niewielkie miejscowości i bliskość Borów Tucholskich sprawiają, że najlepiej przyjechać tutaj bez pośpiechu i połączyć zwiedzanie z wycieczką po całej okolicy.

Historia Kosobud sięga średniowiecza

Najstarsza informacja o istnieniu dworu w Kosobudach pochodzi z 1326 roku. Wieś rozwijała się więc już w okresie średniowiecznym, a jej układ przestrzenny do dziś zachował elementy dawnej osady. W dokumentach planistycznych gminy określana jest jako wieś o charakterze owalnicy, choć późniejsza rozbudowa sprawiła, że pierwotny układ został częściowo zatarty.

Po wojnie trzynastoletniej Kosobudy znalazły się ponownie w granicach państwa polskiego. Wieś była związana z królewskimi starostwami, między innymi tucholskim, a jej mieszkańcy przez kolejne stulecia doświadczali skutków przemarszów wojsk, epidemii i kolejnych konfliktów.

Najbardziej dramatyczne wydarzenie miało miejsce w XVII wieku, podczas walk ze Szwedami.

Bitwa ze Szwedami pod Kosobudami

Według oficjalnych materiałów gminy Brusy 2 września 1659 roku w lesie za Kosobudami, niedaleko Brody, doszło do starcia wojsk Rzeczypospolitej ze Szwedami. Polskimi oddziałami miał dowodzić Stefan Czarniecki, a zaskoczony o świcie szwedzki obóz został rozbity.

Pamięć o wydarzeniu przetrwała w lokalnej tradycji. W czasie II wojny światowej, podczas robót ziemnych związanych z planowaną trasą komunikacyjną, w okolicy miejsca starcia odkryto około 200 ludzkich szkieletów. Znalezisko zaczęto wiązać właśnie z XVII-wieczną bitwą.

Miejsce walk upamiętnia krzyż stojący nad Korzenicą przy drodze prowadzącej z Kosobud w kierunku Brody. Dla osób interesujących się historią jest to jeden z ciekawszych, choć mało znanych punktów w tej części Kaszub.

Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa

Najcenniejszym zabytkiem Kosobud jest kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa przy ul. Kościelnej. Wzniesiono go w XIX wieku dla miejscowej społeczności ewangelicko-augsburskiej. Nowszy gminny program ochrony zabytków podaje okres budowy 1867–1871, natomiast inne oficjalne materiały wskazują po prostu rok 1871 jako datę ukończenia świątyni.

Kościół jest murowany i jednonawowy, a jego charakterystyczna wieża ma około 34 metrów wysokości. Obiekt wraz z dawną pastorówką został wpisany do rejestru zabytków. Sama pastorówka pochodzi z około 1900 roku i znajduje się przy ul. Czerskiej.

Kościół w Kosobudach pojawia się także w materiałach turystycznych znajdujących się w Google Drive Turystycznego Pomorza jako jedna z atrakcji tej części Kaszub i Borów Tucholskich.

Zabytkowe organy w kościele

Najcenniejszym elementem wyposażenia świątyni są późnobarokowe organy wykonane w Morągu przez organmistrza Christopha Obucha.

Co ciekawe, oficjalne źródła nie są zgodne co do dokładnej daty powstania instrumentu. Gmina Brusy podaje 1771 rok, natomiast Diecezja Pelplińska wskazuje 1796 rok. Oba źródła są jednak zgodne, że instrument pochodzi z Morąga i trafił do Kosobud z okolic Elbląga. Organy zostały poddane konserwacji w 2007 roku.

To ciekawy szczegół, ponieważ sam instrument jest starszy od kosobudzkiego kościoła o kilkadziesiąt lat.

Od kościoła ewangelickiego do parafii katolickiej

Do 1945 roku świątynia służyła miejscowej społeczności ewangelickiej. Po zakończeniu II wojny światowej została przejęta przez Kościół katolicki i początkowo funkcjonowała jako filia parafii w Brusach.

Samodzielną parafię pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa utworzono dopiero w 1975 roku. Pierwszym proboszczem został ks. Bolesław Śledź. W kolejnych latach przeprowadzano remonty świątyni, odnowiono elewację, dach i instalacje oraz konserwowano zabytkowe organy.

Figura św. Jana Nepomucena

Drugim charakterystycznym zabytkiem Kosobud jest figura św. Jana Nepomucena z 1925 roku. Stoi przy skrzyżowaniu ulic Kościelnej i św. Jana Nepomucena, przy wjeździe do miejscowości od strony zachodniej.

Figura została ufundowana jako wotum wdzięczności mieszkańców, którzy przetrwali okres I wojny światowej. Święty Jan Nepomucen często pojawia się przy drogach, rzekach i mostach, ponieważ tradycyjnie uznawany jest między innymi za patrona chroniącego przed powodziami.

W Kosobudach figura jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów niewielkiego centrum wsi.

Dawna pastorówka i starsza zabudowa Kosobud

W sąsiedztwie kościoła znajduje się dawna pastorówka z około 1900 roku, obecnie wykorzystywana w innym celu. Razem ze świątynią objęta jest ochroną konserwatorską. W gminnej ewidencji zabytków znajdują się również inne budynki mieszkalne i gospodarcze w Kosobudach, w tym dawny dwór.

Dzięki temu miejscowość zachowała kilka śladów starszego krajobrazu wiejskiego, choć nie jest skansenem ani typową miejscowością nastawioną na intensywny ruch turystyczny.

Kosobudy dla pieszych i rowerzystów

Okolice Kosobud dobrze nadają się do spokojnych wycieczek pieszych i rowerowych. Krajobraz tworzą przede wszystkim pola, lasy i dolina rzeki Niechwaszcz. Przez miejscowość przebiega również szlak turystyczny im. Juliana Rydzkowskiego, znanego regionalisty i wieloletniego kustosza muzeum w Chojnicach.

To właśnie położenie pomiędzy Brusami i Czerskiem jest jednym z największych atutów miejscowości. Kosobudy można łatwo włączyć do dłuższej trasy przez południową część Kaszub.

Co zobaczyć w okolicy Kosobud?

Najbliższym większym ośrodkiem są Brusy. Warto zobaczyć tam monumentalny kościół Wszystkich Świętych, centrum miasta oraz miejsca związane z kulturą kaszubskich Zaboraków. Osobny artykuł poświęcony tej świątyni znajdziesz na Turystycznym Pomorzu: Kościół Wszystkich Świętych w Brusach.

W przeciwnym kierunku można pojechać do Czerska, gdzie warto zobaczyć Park Borowiacki, kościół św. Marii Magdaleny i centrum miasta.

Miłośnikom przyrody szczególnie warto polecić okolice Zaborskiego Parku Krajobrazowego. Rozległe lasy, jeziora i rzeki tworzą tutaj jeden z najciekawszych krajobrazów południowych Kaszub i Borów Tucholskich.

Czy warto odwiedzić Kosobudy?

Kosobudy nie są miejscem, do którego jedzie się po dziesiątki atrakcji. To raczej spokojny przystanek na trasie przez gminę Brusy, który pozwala poznać mniej oczywistą historię Kaszub.

Najciekawsze są trzy elementy: XIX-wieczny kościół z zabytkowymi organami, figura św. Jana Nepomucena oraz miejsce związane ze starciem ze Szwedami w 1659 roku. Do tego dochodzi wiejski krajobraz, lasy i możliwość połączenia wizyty z wycieczką do Brus, Czerska lub w stronę Borów Tucholskich.

O nas

Niesamowite Pomorze. Atrakcje turystyczne na pomorzu. Pomorze to jeden z najbardziej niesamowitych regionów w Polsce. 

Zobacz również: Pogoda w Polsce

ZObacz również