Kościół pw. św. Józefa Rzemieślnika w Gniewinie stoi przy głównej ulicy miejscowości, niedaleko centrum i innych atrakcji gminy. Ceglana świątynia ze smukłą wieżą powstała w latach 1870-1872 dla miejscowej społeczności ewangelickiej, ale historia miejsca jest znacznie starsza. Kościół warto zobaczyć podczas zwiedzania Gniewina, szczególnie że zachowały się w nim elementy przypominające o kilku wiekach historii miejscowości.

Kościół pw. św. Józefa Rzemieślnika w Gniewinie ma znacznie starsze korzenie

Obecny budynek pochodzi z XIX wieku, ale pierwsza świątynia w Gniewinie istniała już w średniowieczu. Jej początki datowane są na okres pomiędzy 1364 a 1400 rokiem. Prawdopodobnie była fundacją rodziny Błądzikowskich i początkowo pozostawała związana z parafią w Salinie.

Około 1476 roku Gniewino wraz z patronatem nad kościołem przeszło w ręce klasztoru cysterek z Żarnowca. W kolejnych dziesięcioleciach sytuacja religijna na Pomorzu zaczęła się zmieniać. Na początku XVI wieku właścicielami miejscowości zostali Wejherowie, a wraz z rozwojem reformacji znaczna część miejscowej ludności przyjęła protestantyzm.

W XVII wieku przy kościele działał już luterański kaznodzieja. Pierwsza świątynia nie przetrwała jednak kolejnych dziesięcioleci. W połowie XVII wieku budynek został doszczętnie zniszczony przez pożar.

Miejsce po dawnym kościele nadal miało znaczenie dla mieszkańców. W XVIII wieku Gniewino znalazło się w rękach rodziny Rexinów, która przez długi czas pozostawała związana z miejscowością. Ślady tej rodziny można odnaleźć również we wnętrzu dzisiejszej świątyni.

Obecny kościół zbudowano w latach 1870-1872

Dzisiejsza neogotycka świątynia w Gniewinie została wzniesiona przez miejscowych protestantów w latach 1870-1872, w miejscu wcześniejszego kościoła. Budynek wykonano z czerwonej cegły i nadano mu charakterystyczne dla XIX-wiecznego neogotyku proporcje.

Najbardziej widocznym elementem jest wysoka, smukła wieża. Elewacje zdobią ostrołukowe okna oraz ceglane detale podkreślające pionowy charakter budowli. Dzięki temu kościół sprawia wrażenie znacznie wyższego, niż wskazywałyby jego rzeczywiste rozmiary.

Architektura jest stosunkowo prosta i pozbawiona nadmiernej dekoracyjności. Właśnie surowa cegła, regularne okna i wieża tworzą najbardziej charakterystyczny wygląd budynku. Kościół dobrze wpisuje się w architekturę protestanckich świątyń powstających w XIX wieku na Pomorzu.

Wokół znajduje się dawny cmentarz ewangelicki, obecnie użytkowany jako katolicki. Razem ze świątynią tworzy jeden z najważniejszych historycznych zespołów w centrum Gniewina.

We wnętrzu zachowały się pamiątki po wcześniejszym kościele

Część wyposażenia obecnej świątyni ma historię starszą niż sam XIX-wieczny budynek. Jednymi z ciekawszych elementów są umieszczone na ścianach tarcze herbowe związane z rodziną von Rexin. Pochodzą one z obić dawnych sarkofagów właścicieli Gniewina.

Z wcześniejszej świątyni zachowały się również dwa cynowe lichtarze ołtarzowe z XVIII wieku. Jeszcze starsze są dzwony, których początki sięgają XVII wieku. Do dziś pełnią swoją pierwotną funkcję i należą do najcenniejszych elementów związanych z wcześniejszą historią kościoła.

W XIX-wiecznej świątyni znalazł się także dawny ołtarz pochodzący ze starszego kościoła. Początkowo ustawiono go pod chórem. Później został przeniesiony do kościoła w Salinie razem z rzeźbą anioła.

Z czasów funkcjonowania świątyni ewangelickiej pochodziła natomiast wykonana z piaskowca chrzcielnica. Jej misa zachowała się i jest przechowywana w zbiorach parafialnych.

Te pojedyncze elementy sprawiają, że wnętrze kościoła opowiada historię znacznie dłuższą niż sama neogotycka budowla. Łączą się tutaj pozostałości wcześniejszej świątyni, okres protestancki oraz powojenna historia katolickiej parafii.

Po II wojnie światowej kościół stał się świątynią katolicką

Do zakończenia II wojny światowej kościół służył miejscowej społeczności ewangelickiej. Po zmianie granic i przesiedleniach został przejęty przez katolików. Pierwszą katolicką Mszę odprawiono tutaj 1 listopada 1945 roku. Celebrował ją ks. Bernard Stosik, proboszcz parafii w Kostkowie.

Przez kolejne lata Gniewino pozostawało filią parafii w Kostkowie. Samodzielną parafię utworzono dopiero 8 grudnia 1977 roku. Otrzymała wówczas wezwanie św. Józefa Robotnika.

W latach 90. XX wieku przeprowadzono większy remont budynku. Wymieniono między innymi strop i dach oraz częściowo przebudowano prezbiterium. Kolejną ważną datą był 7 grudnia 2002 roku, kiedy biskup Jan Bernard Szlaga konsekrował kościół i ołtarz. Wtedy zmieniono również oficjalne wezwanie parafii ze św. Józefa Robotnika na św. Józefa Rzemieślnika.

Dlatego w starszych przewodnikach, opisach i materiałach turystycznych nadal można spotkać wcześniejszą nazwę kościoła.

Co warto zobaczyć w pobliżu kościoła

Kościół znajduje się w centrum Gniewina, dlatego można go łatwo włączyć w zwiedzanie miejscowości. Najbardziej znaną atrakcją w okolicy jest Kaszubskie Oko w Gniewinie z wieżą widokową, z której przy dobrej pogodzie można zobaczyć między innymi Jezioro Żarnowieckie i rozległą panoramę północnych Kaszub.

Warto również pojechać w stronę Jeziora Żarnowieckiego i Nadola. Cała okolica jest ciekawym celem krótkiej wycieczki dla osób zainteresowanych zarówno zabytkami, jak i krajobrazem północnej części województwa pomorskiego.

Praktyczne informacje

Kościół pw. św. Józefa Rzemieślnika znajduje się przy ul. Pomorskiej 10 w Gniewinie, w powiecie wejherowskim. Świątynia stoi przy jednej z głównych ulic miejscowości i łatwo do niej dotrzeć samochodem.

Obiekt jest czynnym kościołem parafialnym, a nie atrakcją działającą w stałych godzinach muzealnych. Możliwość obejrzenia wnętrza zależy więc od nabożeństw i bieżącego funkcjonowania parafii. Najbezpieczniej planować wizytę w taki sposób, aby nie zakłócać Mszy i innych uroczystości.

Na obejrzenie kościoła z zewnątrz i jego najbliższego otoczenia wystarczy około 15-30 minut. Przy okazji warto zwrócić uwagę na neogotycką ceglaną architekturę, smukłą wieżę oraz teren dawnego cmentarza. W przypadku otwartego kościoła we wnętrzu szczególnie interesujące są pamiątki związane ze starszą świątynią i dawnymi właścicielami Gniewina.